W latach 70. pojawił się skokowy wzrost cen ropy, brak paliwa, długie kolejki na stacjach i światowy niedobór zapasów. Te wydarzenia wywołały panikę na rynku. Sytuacja poprawiła się wraz ze wzrostem wydobycia na obszarach takich jak Morze Północne, ale ceny ropy pozostały niestabilne.
W XX wieku ropa stała się dominującym surowcem światowej gospodarki. Napędzała handel, transport, gospodarstwa domowe i firmy, a jej zastosowania rozszerzyły się dalej: dziś jest surowcem do produkcji tworzyw, nawozów i leków. Przez ostatnie pięćdziesiąt lat cena baryłki przeszła przy tym wszystko, od trzech dolarów po sto czterdzieści siedem, a raz nawet poniżej zera.
Co naprawdę rusza ceną ropy
Zanim przejdziemy do dat, warto zrozumieć jeden mechanizm, bo w całej tej historii powtarza się w kółko.
Popyt na ropę jest krótkoterminowo bardzo sztywny. Gdy cena skacze, ludzie nie przestają dojeżdżać do pracy, a fabryki nie stają; zużycie spada niewiele i powoli. Równie sztywna jest podaż: nowe złoże nie ruszy w miesiąc, a zamknięty odwiert nie wystartuje z dnia na dzień.
Wynika z tego, że o cenie decyduje nie tyle całkowite zużycie, ile wolne moce w rezerwie, czyli ile baryłek dziennie rynek byłby w stanie dostarczyć, gdyby zaszła potrzeba. Kiedy tej rezerwy jest dużo, przerwa w dostawach zostaje wchłonięta i cena prawie nie drgnie. Kiedy jest jej mało, wystarczy wojna, strajk albo huragan i cena rośnie o dziesiątki procent.
Dlatego na wykresie gwałtowne skoki w górę przeplatają się z długimi powolnymi spadkami. W górę ceną rzuca strach przed niedoborem, w dół spycha ją nowe wydobycie, które na ten strach zareagowało z kilkuletnim opóźnieniem.
Kamienie milowe, które przepisały cenę ropy
Kluczowe poziomy cen w dolarach za baryłkę. Wartości z tyldą to przybliżone poziomy roczne, pozostałe to konkretne udokumentowane notowania.
Embargo naftowe (1973–1974). Organizacja krajów eksportujących ropę ograniczyła wywóz do państw, które poparły Izrael w wojnie Jom Kipur. Cena skoczyła z około trzech dolarów do dwunastu, a wiele krajów po raz pierwszy zetknęło się z kryzysem energetycznym.
Rewolucja irańska (1979–1980). Rewolucja zatrzymała irański eksport i obcięła światowe dostawy. Cena podeszła pod czterdzieści dolarów za baryłkę, co jak na tamte realia było szokiem porównywalnym z dzisiejszymi dwustoma.
Kontruderzenie rynku (1980–1986). Wysokie ceny zrobiły to, co wysokie ceny robią zawsze: opłacało się wydobywać nawet tam, gdzie wcześniej się nie opłacało. Nowa produkcja spoza OPEC zalała rynek, a cena spadła z czterdziestu dolarów poniżej dziesięciu.
Pierwsza wojna w Zatoce (1990–1991). Inwazja na Kuwejt wyłączyła część dostaw z Zatoki Perskiej, a cena podwoiła się w ciągu kilku miesięcy z dwudziestu do czterdziestu dolarów.
Wzrost Chin (2000–2008). To nie był szok, tylko długie ciągnięcie. Chińska ekspansja przemysłowa podnosiła zużycie rok po roku, a nowe wydobycie nie nadążało. Wolne moce stopniały niemal do zera i 11 lipca 2008 roku WTI handlowano po 147,27 USD, co do dziś jest rekordem nominalnym.
Rewolucja łupkowa (2010–2016). Amerykańskie wydobycie z łupków dołożyło miliony baryłek dziennie. OPEC postanowił nie bronić udziału w rynku i cena spadła ze stu dolarów poniżej trzydziestu.
Kwiecień 2020: dzień, gdy ropa kosztowała mniej niż nic
To moment, który w zwykłych zestawieniach bywa zapisywany nieprecyzyjnie, więc opiszmy go poprawnie.
Covidowe ograniczenia ścięły zużycie paliw szybciej, niż ktokolwiek się spodziewał. Ropa jednak nie przestała płynąć, bo zatrzymanie odwiertów jest drogie i powolne. Nadwyżkę trzeba było gdzieś składować, a pojemność magazynowa w Cushing w Oklahomie, czyli w miejscu fizycznej dostawy amerykańskiego kontraktu, zbliżała się do zapełnienia.
Kto trzymał majowy kontrakt WTI dzień przed jego wygaśnięciem, miał problem. Musiał albo znaleźć miejsce na fizyczne składowanie baryłek, albo komuś zapłacić za ich odbiór.
Ten dzień jest dobrą lekcją tego, czym różni się cena surowca od ceny kontraktu na niego. Jeśli handlujesz przez instrumenty pochodne, wygaśnięcie i fizyczna dostawa nie są szczegółem, tylko istotą rzeczy.
2022: rosyjska inwazja i drugi szczyt
Po covidowym załamaniu przyszło ożywienie popytu, za którym wydobycie nie nadążało, a lutowa inwazja na Ukrainę trafiła na i tak napięty rynek. Brent w marcu 2022 skoczył do 139,13 USD, tylko kilka dolarów poniżej rekordu z 2008 roku. Amerykańska WTI przekroczyła 130 dolarów.
To był ten sam wzorzec co w 1973 i 1979 roku: szok geopolityczny na rynku o niewielkich wolnych mocach. I jak zawsze nastąpił odwrót, gdy tylko dostawy przekierowano, a zużycie się dostosowało.
Ile to jest w dzisiejszych pieniądzach
Tu czai się pułapka, w którą wpada niemal każde zestawienie cen historycznych. Dwanaście dolarów w 1974 roku i dwanaście dolarów dziś to nie to samo.
Biorąc pod uwagę inflację dolara, szczyt z 1980 roku w dzisiejszych pieniądzach trafia do tej samej ligi co nominalny rekord z 2008, a przy niektórych deflatorach nawet go przewyższa. Z kolei „droga” ropa z ostatnich lat po korekcie wygląda raczej przeciętnie.
Praktyczny wniosek jest prosty. Jeśli porównujesz ceny przez dekady, porównuj je w wartościach realnych. Wykres nominalny mówi, ile płacono, ale nie mówi, jak bardzo bolało.
Gdzie śledzić ceny ropy
Bieżące notowania amerykańskiej WTI wraz z wykresem znajdziesz na stronie ropa WTI. Historię widać tam na bieżąco, nie tylko w kamieniach milowych, więc to dobre uzupełnienie tego przeglądu.
Podsumowanie
Pół wieku cen ropy da się streścić w jednym zdaniu: cena wystrzeliwuje, gdy kończy się rezerwa, i spada, gdy wysoka cena wymusza nowe wydobycie. Embargo 1973, rewolucja 1979, Chiny 2008 i wojna 2022 to warianty tego samego motywu.
Kwiecień 2020 jest z kolei przypomnieniem, że przy surowcach handlujesz kontraktem, a nie surowcem. A cały ten ciąg liczb nabiera sensu dopiero wtedy, gdy przeliczysz go na dzisiejsze pieniądze.