Na chwilę odłóżmy wskaźniki techniczne i wróćmy do podstawowej wielkości analizy technicznej, czyli do rozpoznania trendu. Trend jest punktem wyjścia, z którego wskaźniki dopiero się wyliczają. Inaczej mówiąc: zanim sięgniesz po wskaźnik, określ trend.
Nie ma przy tym aż takiego znaczenia, czym handlujesz. Wyższe szczyty i wyższe dołki wyglądają tak samo na parze walutowej, na ropie i na złocie, tak samo na indeksie S&P 500 czy DAX. Różni się tempo ruchu, typowa wielkość korekt i godziny, w których rynek w ogóle jest otwarty — samo czytanie trendu pozostaje jednak identyczne. Sposób opisany w tym tekście wykorzystasz więc na forexie, na surowcach, na indeksach giełdowych i na pojedynczych akcjach.
Czym jest trend
Ze względu na kierunek, w którym podąża cena, rozróżniamy dwa podstawowe typy trendu:
- Rosnący – uptrend / trend byczy (bull)
- Spadkowy – downtrend / trend niedźwiedzi (bear)
Trendów rozróżniamy kilka, w zależności od horyzontu czasowego, a tym samym od wykresu. Dzielimy je na główny, średnioterminowy i krótkoterminowy:
- Trend główny (pierwotny) — podstawowy kierunek rynku. Robert Rhea, który spisał tę teorię w 1932 roku, opisał go jako ruch trwający od mniej niż roku do kilku lat i nie wyznaczył żadnej dolnej granicy; dziś powszechnie podawane „dłużej niż rok” pochodzi dopiero z podręcznika, który napisał John Murphy.
- Trend średnioterminowy (wtórny) — korekta przeciwna do głównego kierunku. Według Rhei trwa zwykle od trzech tygodni do trzech miesięcy i znosi od 33 do 66 procent tej części ruchu głównego, która dokonała się od końca poprzedniej korekty — nie całego trendu.
- Trend krótkoterminowy — u Rhei dzienne wahania w skali dni, rzadko dłużej niż tydzień. Granica „do trzech tygodni” to późniejsze uproszczenie, a nie pierwotna definicja. Rhea przy wszystkich trzech pisał „zwykle”, bo opisywał to, co zmierzył na indeksach, a nie granice definicyjne.
Ważne jest zatem to, czym właściwie chcemy handlować – i w jaki sposób. W praktyce może się zdarzyć, że trend główny jest wzrostowy – byczy, wewnątrz niego biegnie średnioterminowy trend spadkowy – niedźwiedzi, a w nim aktualny trend krótkoterminowy znów jest byczy. Chodzi więc o to, jak długo chcesz trzymać pozycje. Jak już wspominaliśmy, może to być trend w trendzie.
Podstawową zasadą traderów jest to, że trend jest twoim przyjacielem (trend to rozpędzony pociąg, a zwłaszcza na forexie ma ogromną siłę – dlatego unikaj handlu przeciw trendowi).
- Oznacza to, że jeśli prawidłowo zidentyfikujemy trend i jesteśmy w pozycji zgodnej z rynkiem, pozwalamy zyskom rosnąć do maksimum, a ewentualny zwrot korygujemy zleceniem stop-loss.
- Odwrotnie, gdy jesteśmy przeciw trendowi, staramy się wyjść, najlepiej z choćby minimalnym zyskiem.
Często jednak zdarza się, że rynek porusza się wewnątrz kanału, w którym jest chwilowo zamknięty. Wyskakuje w górę i w dół, ale w ramach linii kanału nie wychodzi ani ponad nią, ani pod nią. W takim wypadku bardzo trudno prawidłowo określić kierunek trendu. Pewne jest natomiast to, że po takim ruchu rynek ruszy zdecydowanie w jedną stronę – UP or DOWN.
Jakie mamy trendy?
Prawidłowe rozpoznanie i ocena kierunku rynku to jedno z najważniejszych zadań analityka technicznego. Rynek nie rozwija się bowiem liniowo, ruchowi ceny towarzyszą wzrosty i spadki. Trend to dłuższy proces podążania ceny w jednym kierunku – w górę albo w dół. Podstawowe rodzaje trendu:
Uptrend
W trendzie rosnącym chodzi o to, że kupujący (byki) przeważają nad sprzedającymi (niedźwiedziami). Popyt przeważa nad podażą i to podnosi cenę. Wzrost ceny nie przebiega po linii prostej, lecz towarzyszy mu wiele obszarów wzrostów i spadków. Dla uptrendu obowiązuje zasada, że każde kolejne maksimum (high) powstaje wyżej niż poprzednie, a każde kolejne minimum (low) również powstaje wyżej niż poprzednie.
Downtrend
Przy trendzie spadkowym na rynku przeważają z kolei niedźwiedzie. Popyt jest wtedy mniejszy niż podaż i to powoduje spadek ceny. Ten znowu nie przebiega liniowo. Downtrend charakteryzuje się tym, że każde kolejne high jest niższe niż poprzednie. I każde kolejne low również jest niższe niż poprzednie.
Trend line
Trend line, czyli linia trendu, to prosta, która wyznacza kierunek ruchu na rynku forex. Na wykresie nanosi się ją jako linię łączącą maksima albo minima przedziału cenowego. Linia uptrendu to połączenie minimów przy ogólnym wzroście ceny. Linia downtrendu to z kolei połączenie maksimów przy ogólnym spadku ceny. Handel na liniach trendu odbywa się na dwa sposoby. Pierwszy to handel zgodny z kierunkiem trendu, dopóki nie dojdzie do przebicia linii trendu.
Drugi sposób to poczekać na przebicie i handlować w kierunku nowo formującego się trendu. Nie zaleca się jednak handlu wyłącznie na podstawie tych linii. Dobrze jest podeprzeć transakcję czymś jeszcze, na przykład wskaźnikami technicznymi albo formacjami wykresu. Rysowanie linii trendu nie jest tak proste, jak mogłoby się wydawać. To rzecz bardzo subiektywna, bo każdy może ocenić sytuację na rynku inaczej. Dwa punkty wyznaczają linię, a trzecie dotknięcie, które jej nie przebije, jest jej pierwszym testem — do tego momentu traktuje się ją jako wstępną. Potwierdzenie nie jest jednak włącznikiem: im dłużej linia się trzyma i im więcej dotknięć bez przebicia zbierze, tym większą ma wagę.
Wykres dzienny EURUSD. Każde kolejne maksimum (HH) i minimum (HL) leży wyżej niż poprzednie, a linia poprowadzona przez dwa pierwsze minima utrzymuje cenę nad sobą przez resztę odcinka.
Kolejny podział trendów to podział na trending i trend-less. Najpierw zatrzymamy się przy trendzie, który jest nam bliższy i bardziej przewidywalny, czyli trending, a definicje podsumujemy na koniec.
- Uptrends (uptrendy) – definiujemy jako wyższe maksima (highs) i wyższe minima (lows) – po prostu rynek na wykresie w danym czasie optycznie się podnosi, rośnie.
- Downtrends (downtrendy) – definiujemy jako wzór niższych highs i niższych lows – rynek spada w dół. Uptrend i downtrend są na wykresie dobrze rozpoznawalne i można na nie nałożyć swoje strategie.
- Trend-Less – (zanikający trend) to ruch nierównych odcinków, które różnie się wahają. Znowu rozróżniamy tu dwa modele: choppy (poszarpany) – nierówny ruch wyższych highs i niższych lows – oraz sideways (bokiem) – wąskie pasmo niższych highs i wyższych lows. Takie formacje pojawiają się na rynku, który porusza się w kanale bocznym.
Ta sama para w okresie bez trendu. Cena odbija się między dwoma poziomami, maksima ani minima nie przesuwają się, a strategie trendowe nie mają się tu czego uchwycić.
Jak potwierdzić trend bez rysowania
Linia trendu jest subiektywna, a wyższe maksima da się na wykresie zobaczyć nawet tam, gdzie ich nie ma. Dlatego przydaje się druga kontrola, przy której nie ma znaczenia, kto patrzy: położenie ceny wobec średnich kroczących. Kiedy cena trzyma się nad średnią pięćdziesięciodniową, a ta jest nad dwustudniową, mamy układ wzrostowy; odwrotna kolejność odpowiada spadkowemu. Średnie reagują z opóźnieniem, więc nie powiedzą ci, kiedy trend się zaczął — powiedzą, czy nadal obowiązuje. Przecięcie obu średnich ma własną nazwę i omówiliśmy je osobno.
Jak określić trend na forexie
Jeśli spojrzymy na trend z perspektywy świecy (ang. candle), można ją znowu podzielić według przeważającego kierunku rynku na trendową i nietrendową. Świecę nietrendową możemy według pierwotnej terminologii nazwać doji; jej charakterystyczną cechą jest to, że jej korpus jest bardzo mały albo prawie żaden. Innymi słowy, w tym momencie ani kupującym, ani sprzedającym nie udało się zapanować nad rynkiem.
Prawdą jest też to, że zakres korpusu świecy doji na wykresie dziennym albo tygodniowym może wynosić od kilku do kilkudziesięciu pipsów, a odwrotnie na wykresie pięciominutowym tylko dziesiąte części pipsa. Ocena świecy jest więc często bardzo subiektywna i zależy zarówno od typu rynku i zmienności, jak i od wybranego time frame.
Świeca trendowa
Świeca, która od swojego otwarcia (ang. open) przez większość czasu porusza się w górę albo w dół, może zostać oceniona jako trendowa. Według ogólnego kształtu możemy ją ocenić jeszcze dokładniej. Jeśli całkowity zakres cenowy świecy jest duży (zakres od high do low), a jednocześnie jej korpus jest mały (od open do close), to możliwy dalszy potencjał ruchu, czyli też siła trendu, jest równie mały.
Oczywiście gdybyśmy spojrzeli na tę świecę z perspektywy niższego time frame, mimo wszystko możemy znaleźć kilka swingów cenowych poruszających się w trendzie bocznym. Jednak dla bieżącej oceny wykresu na wybranym przez nas time frame ta okoliczność jest nieistotna.
Kolejne wskazówki dotyczące świec na forexie
Przeciwieństwem poprzedniej jest świeca trendowa z bardzo dużym, wręcz ekstremalnym korpusem, która może pojawić się przy wybiciach albo w trakcie trendu i świadczy o jego dużej sile. Niestety często również nie nadaje się do handlu, bo po takim ruchu cenowym trend jest zwykle wyczerpany i raczej możemy oczekiwać korekty ceny.
Co jest zatem wyobrażonym ideałem do handlu? Zdrowym obrazem trendu jest kilka następujących po sobie rosnących albo spadających świec o średniej wielkości korpusu, bez żadnych ekstremów, które mogą nastąpić na przykład po formacji cenowej pullback i throwback.
Wykresy
Jak już wspomnieliśmy, analiza techniczna opiera się na wykrywaniu i badaniu trendów w rozwoju ceny aktywów. Do poglądowego i bardziej zrozumiałego przedstawienia, a także łatwiejszego określania trendów, służą wykresy ruchu cen (ang. charts).
Wykresy są podstawą analizy technicznej i każdy trader techniczny musi umieć je perfekcyjnie czytać i rozumieć.
Jak długo właściwie trwa trend?
Nie istnieje ogólnie obowiązująca definicja, która precyzyjnie określałaby, co jeszcze jest trendem i jaką część całego czasu dane aktywo spędza w trendzie. Zwykle wszyscy traderzy techniczni na rynkach mają własne definicje trendu i tego, ile czasu ich ulubione aktywo w takim trendzie zazwyczaj pozostaje.
Musimy zapamiętać, że cena żadnego aktywa nie pozostaje w trendzie wzrostowym ani spadkowym przez cały czas, że każdy walor ma okresy, w których jego cena porusza się poziomo. Poziomego ruchu ceny nie uznaje się przy tym za trend — to przedział, w którym rynek się zastanawia.
Przedział czasowy wykresu.
Jednym z problemów przy określaniu rozwoju trendu ceny jest wybór przedziału czasowego, który najlepiej by go oddawał i który spełniałby nasze kryteria kupna czy sprzedaży.
Kiedy wybierzemy wykres z, powiedzmy, interwałem godzinowym, możemy bez trudu zauważyć formujący się trend, który z kolei bywa niedostrzegalny na wykresie z interwałem dziennym.
Podobnie przy patrzeniu na wykres z interwałem dziennym może nam umknąć trend, który jest za to wyraźnie widoczny na wykresie z interwałem tygodniowym. Widać z tego, jak ważne jest, byśmy wybrali właściwy interwał czasowy, który spełnia nasze kryteria handlu.
Siła trendu
Kolejną oznaką siły trendu na pojedynczej świecy jest sytuacja, gdy jej open leży bardzo blisko jej minimum (ang. low), a jednocześnie jej zamknięcie (ang. close) jest blisko jej maksimum (ang. high). O silnym trendzie świadczy też taki przebieg następujących po sobie świec, w którym każda kolejna ma zawsze wyższy open i close przy trendzie wzrostowym albo niższy open i close przy trendzie spadkowym.
Ważne, by pamiętać, że na rynku wszystko jest względne aż do momentu, w którym rynek zrobi dokładną odwrotność tego, co sobie myślałeś. W każdym razie jeśli na rynku pojawi się nietrendowa świeca doji albo seria następujących po sobie świec doji, oznacza to, że trend prawdopodobnie się kończy. Odwrotnie, seria następujących po sobie świec doji z małym korpusem, które mają kolejno wyższe close i high albo niższe close i low, może oznaczać początek wzrostowego albo spadkowego ruchu ceny.
Do celów handlu na forexie bardziej odpowiedni jest podział wszystkich świec po prostu na trendowe albo nietrendowe (kształtem bliskie doji). W ten sposób jedną i tę samą świecę możemy ocenić jako nietrendową przy silnym trendzie i odwrotnie, jako trendową przy słabym trendzie. Dzięki temu jesteśmy w stanie szybko ocenić, czy rynek jest pod kontrolą kupujących, czy sprzedających, albo czy obie grupy są w równowadze i rynek zaczyna dreptać w miejscu.