Ziemniaki — cena

Pogoda w północno-zachodniej Europie jest głównym czynnikiem dla rynku ziemniaków. Około 60% zbiorów ziemniaków w UE pochodzi z sześciu krajów: Holandii, Niemiec (ok. 10 mln ton), Francji, Belgii, Hiszpanii i Polski. Ziemniaki mają płytki system korzeniowy, duże zapotrzebowanie na wodę, a tworzenie bulw w środku lata jest szczególnie wrażliwe na suszę i długotrwałe upały. Wiosenne przymrozki mogą ograniczyć wschody w tygodniach po sadzeniu, a fala upałów w lipcu i sierpniu może zmniejszyć rozmiar bulw i zawartość skrobi. Oba czynniki mogą szybko podnieść cenę EEX EAPO. Uczestnicy rynku uważnie śledzą cotygodniowe raporty o uprawach publikowane przez NEPG (North-Western European Potato Growers — wspólne stowarzyszenie producentów z Holandii, Belgii, Francji i Niemiec) oraz hurtowe notowania belgijskiej organizacji Belgapom, ponieważ wpływają one także na rzeczywiste ceny skupu płacone przez przetwórców.

Drugim ważnym czynnikiem jest popyt ze strony producentów frytek. W europejskim i północnoamerykańskim przetwórstwie dominują cztery duże grupy: kanadyjski McCain Foods, największy na świecie producent mrożonych produktów ziemniaczanych (spółka prywatna, bez akcji notowanych na giełdzie); amerykański Lamb Weston (LW), największa giełdowa spółka skoncentrowana wyłącznie na ziemniakach; amerykański J.R. Simplot (spółka prywatna), jeden z głównych dostawców frytek dla McDonald’s; oraz holenderska grupa Aviko, spółka zależna spółdzielni Royal Cosun. Przetwórcy zabezpieczają część produkcji rolników przez długoterminowe kontrakty ze stałą ceną, ale resztę kupują na rynku spot, gdzie punktem odniesienia są ceny EEX oraz notowania NEPG/Belgapom. Globalna ekspansja sieci QSR (restauracji szybkiej obsługi) — McDonald’s, Burger King, KFC i Wendy’s — wspiera strukturalny popyt na mrożone frytki.

Trzecią grupą czynników są uprawy substytucyjne i decyzje o zasiewach. Rolnicy co roku decydują, jak podzielić dostępne grunty orne. Ziemniaki zwykle konkurują o areał ze zbożami, głównie pszenicą i kukurydzą. Gdy ceny zbóż (pszenica na Euronext, kukurydza na CBOT) są wysokie, wielu producentów przesuwa się w stronę zbóż ze względu na wyższe marże i mniejsze nakłady pracy. W ostatnich latach areał ziemniaków trwale malał w kilku państwach UE, w tym w Holandii i Belgii. Znaczenie mają wyższe koszty nawozów i środków ochrony roślin, regulacje dotyczące wody oraz wrażliwość na suszę. Czwartym czynnikiem wartym obserwacji są rosyjskie i białoruskie zapasy zimowe. Choć kraje te odpowiadają za znaczącą część globalnej produkcji (Rosja ok. 17 mln ton), ich eksport trafia głównie do regionu WNP i Azji Centralnej, a na rynek UE wpływa tylko pośrednio z powodu ryzyka politycznego i sankcyjnego.